Print Friendly
ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ…ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ – (3 ਜਨਵਰੀ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼)

ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ…ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ – (3 ਜਨਵਰੀ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼)

ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਈ ਦਸ਼ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ  ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਸਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਇੱਕ ਔਰਤ  ਦੇ ਹਿੰਮਤ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ ।  ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ  ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਤਮਾਮ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹਿਣ  ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਬਰ ਅਤੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਾਵਾਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਲਖ ਜਗਾਣ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ।  ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਕਵਿਤਰੀ ,  ਆਦਰਸ਼ ਮਾਸਟਰਨੀ ,  ਨਿਸਵਾਰਥ ਸਮਾਜਸੇਵਿਕਾ ਅਤੇ ਸੱਚ – ਸ਼ੋਧਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ ਸਨ ।
                         ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ  ਦੇ ਸਤਾਰੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ 1831 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ   ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਖੰਡੋਜੀ ਨਵਸੇ ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੀ ।  1840 ਵਿੱਚ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੂਨੇ ਦੇ ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ  ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ।  ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਵਿਤਰੀ ਬਾਈ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ।  ਉਹ ਸਮਾਂ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਰਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ।  ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਦੌਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ।  ਵਿਆਹ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਵਿਤਰੀ ਬਾਈ ਫੁਲੇ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜੇ ਸਨ ।  ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਮਾਜਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਤੇਜ ਇੱਛਾ ਸੀ ।  ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ,  ਉਹ ਸੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਣਾ ।  ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਦੀ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਸੀ ।  ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਲਿਆ ।  ਸਾਵਿਤਰੀ – ਜੋਤੀਬਾ  ਨੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਸਮਾਜ – ਸੇਵਾ ਦੇ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ।  1 ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ 1849 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਪੂਨੇ ਦੇ ਬੁਧਵਾਰਾ ਪੇਠ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕੁੜੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਖੋਲਿਆ ।  ਇਹ ਸਕੂਲ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਭਲਾ-ਆਦਮੀ ਭਿੰਡੇ  ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ।  ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਬਣੀ ।  ਇਸ ਸਾਲ ਉਸਮਾਨ ਸ਼ੇਖ  ਦੇ ਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚ – ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਕੂਲ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ।  ਦੋਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚੰਗੀ ਚੱਲ ਨਿਕਲੀਆਂ ।  ਦੱਬੀ – ਪਛੜੀ ਜਾਤੀਆਂ  ਦੇ ਬੱਚੇ ,  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਲੜਕੀਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ  ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ।  ਇਸਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਕੇ ਵੇਖ ਜੋਤੀਬਾ ਦੰਪਤੀ ਨੇ ਅਗਲੇ 4 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਜ ਹੀ 18 ਸਕੂਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੇ ।  ਸਾਵਿਤਰੀ – ਜੋਤੀਬਾ  ਨੇ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਬਾਲ – ਵਿਧਵਾ ਅਤੇ ਬਾਲ – ਹੱਤਿਆ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ .  ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 29ਜੂਨ 1853 ਵਿੱਚ ਬਾਲ – ਹੱਤਿਆ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ – ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ .  ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ  ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡਕੇ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸਨ ।  ਇਸ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਚੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਸਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖੇਤ – ਖਲਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਅਣਸਿੱਖਿਅਤ ਮਜਦੂਰਾਂ  ਦੇ ਵੱਲ ਵੀ ਗਿਆ ।  1855 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਲਈ ਸਾਵਿਤਰੀ – ਜੋਤਿਬਾ ਨੇ ਰਾਤ – ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਖੋਲੀ   ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਛੂਤ ਜਾਤੀਆਂ  ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਰਵਜਾਨਿਕ ਖੂਹ ਵਲੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸੱਕਦੇ ਸਨ, 1868 ਵਿੱਚ  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਲਈ ਫੁਲੇ  ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਖੂਹ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ ।  ਸੰਨ 1876 – 77 ਵਿੱਚ ਪੂਨਾ ਨਗਰ ਕਾਲ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ।  ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਬਾਈ ਅਤੇ ਜੋਤੀਬਾ ਦੰਪਤੀ ਨੇ 52 ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨਾਜ – ਬੋਰਡਿੰਗ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਜਰੂਰਤ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ।  ਜੋਤੀਬਾ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹ ਢੰਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ।  ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਨਵੇਂ ਮੰਗਲਾਸ਼ਟਕ  ( ਵਿਆਹ  ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪੜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰਾ )  ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ।  ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵਿਆਹ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ  ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਗੁਲਾਮਗਿਰੀ ਸਿੱਧ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਜਿੰਨੇ ਮੰਤਰ ਹੈ ,  ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੁੇ  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੰਤਰ ਹੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ  ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਣ ।  ਜੋਤੀਬਾ  ਦੇ ਮੰਗਲਾਸ਼ਟਕੋਂ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ  – ‘‘ਅਜਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ।  ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਅੱਜ ਸਹੁੰ ਲਓ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਵੋਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਜਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਣ ਦੇਵੋਗੇ ।  ’’ ਇਹ ਇੱਛਾ ਸਿਰਫ ਪਤਨੀ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ,  ਗੁਲਾਮੀ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲੋਚਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸੀ ।  ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ  –  ਇੱਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ ਨੇ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮੋਡੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਮਿਲਾਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ,  ਅੰਧ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਨੀਤੀਪੂਰਣ ਰੂੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਕੇ  ਗਰੀਬਾਂ  –  ਸ਼ੋਸ਼ਿਤੋਂ  ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ ।  1840  ਤੋਂ 1890 ਤੱਕ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੋਤੀਬਾ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਹੋਕੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ  ਦੇ ਅਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ।  ਜੋਤੀਬਾ – ਦੰਪਤੀ ਸੰਤਾਨ ਹੀਨ ਸਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ 1874 ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਬਰਾਹਮਣੀ  ਦੇ ਨਾਜਾਇਜ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ।  ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਵ ਫੁਲੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਇਹ ਬੱਚਾ ਪੜਲਿਖਕੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਫੁਲੇ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਵੀ ।  28 ਨਵੰਬਰ 1890 ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ  ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਨੇ ਬੜੀ ਮਜਬੂਤੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਸਵਡ ,  ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ  ਦੇ ਸੱਚ – ਸ਼ੋਧਕ ਸਮਾਜ  ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੇ ਦੱਬੇ – ਪਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ – ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ  ਭਰ ਦਿੱਤੀ ।  ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਤੇਜ਼ ਕਰੰਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ – ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।  1897 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਪਲੇਗ ਫੈਲਿਆ ਤੱਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ  ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਈ .  ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਸਮੇਂ 66 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ – ਮਨ ਵਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ ।  ਇਸ ਔਖੇ ਇਮਤਹਾਨ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਲੇਗ ਨੇ ਆ ਦਬੋਚਿਆ ਅਤੇ 10 ਮਾਰਚ 1897 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ।
                        ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਕਵਿਤਰੀ ਵੀ ਸਨ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ   ਦੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਾਜਕ ਵਿਅਕਤੀ – ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਵਾਜ ਪੁਰਜੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵਿਤਾ – ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਸੰਨ 1854 ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ‘ਫੁਲੇ ਨਾਮ’ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਬਾਵਨਕਸ਼ੀ ਸੁਬੋਧ ਰਤਨਾਕਰ’ ਸਿਰਲੇਖ ਵਲੋਂ ਸੰਨ 1882 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ।
                         ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ  ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਅਤੇ ਜੋਤੀਬਾ ਨੂੰ ਕਈ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ।  ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ  ਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ ਸਾਮਾਜਕ – ਵਿਰੋਧ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਵਾਰ  ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਵੀ ਝਲਨਾ ਪਿਆ ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਹਾਰਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਤ ਬਣੇ ਰਹੇ ।  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕ ਪੁਰਖ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ  ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਔਰਤ ਹੋਕੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਡੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਮਿਲਾਕੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਬਾਈ ਫੁਲੇ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ।  ਅੱਜ ਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਔੇਰ ਇੱਕ ਲਕਸ਼  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਤ ਜੀਵਨ ਆਦਰਸ਼ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ।
ਸਰੋਤ – http://adilayaaz.blogspot.in/
Print Friendly

About author

Vijay Gupta
Vijay Gupta1094 posts

State Awardee, Global Winner

You might also like

Important Days0 Comments

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜਯੰਤੀ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ – ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਦਿ ਕਵੀ-ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ’ਚ ਲਿਖੀ ਰਾਮਾਇਣ ਇੱਕ ਅਮਰ ਕਾਵਿ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਉੱਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਵਿਚ ਉਚੇਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 24 ਹਜ਼ਾਰ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ


Print Friendly
Important Days0 Comments

ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਲੀ (24 ਮਾਰਚ) !!!

ਹੋਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਧੁਰ ਝਰਨਾਹਟ ਜਿਹੀ ਛਿੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨੀਆਂ ਦਾ ਢੋਆ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਹੋਲੀ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਤਿਉਹਾਰ! ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ


Print Friendly
Important Days0 Comments

ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਸ (23 ਅਪ੍ਰੈਲ) ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ !!!

ਹਰ ਸਾਲ 23  ਅਪ੍ਰੈਲ  ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਬੁੱਕ ਐਂਡ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਡੇ ਭਾਵ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ


Print Friendly